Từ, bi, hỷ, xã trong kinh Pháp cú – Phật giáo Quảng Nam

TỪ, BI, HỶ, XẢ trong KINH PHÁP CÚ

Trong Kinh Pháp Cú (Dhammapada) Ðức Phật khuyên dạy chúng sinh hãy chăm tu tập “Tứ Vô Lượng Tâm”, tức là “4 món tâm rộng lớn ko lường được”, đấy là những tâm “Từ, Bi, Hỷ, Xả”. Phật dạy hãy mở rộng 4 tâm này, ko hạn chế, cho hầu hết những loài hữu tình tại khắp 4 phương. Đây là những đặc tính giúp con người trở nên phải chăng đẹp, hoàn thiện, là lối sống của bậc thánh.

Đạo Phật thường được gọi là đạo từ bi, đạo cứu khổ. Tại đâu có Đạo Phật, tại đấy có tình thương. Phương châm tu tập của Phật Giáo là từ, bi, hỷ, xả. Người Phật tử lấy từ, bi, hỷ, xả làm cho nền móng cho sự vươn lên là thánh hạnh; tâm từ bi được coi là tâm Phật. Tâm “Từ” là khả năng hiến tặng niềm vui cho tha nhân, cho người khác. Tâm “Bi” là khả năng làm cho vơi đi nỗi khổ đang có mặt. Tâm “Hỷ” là niềm vui, lòng thư thái do từ bi đem tới. Tâm “Xả” là thư thái nhẹ nhàng, tự động do, ko kỳ thị. 4 món tâm rộng lớn ko lường được nói trên trường hợp của Phật và những vị Bồ tát thời được xưng là “Đại từ, Đại bi, Đại hỷ, Đại xả”.

TÂM TỪ

“Từ” là lòng lành giúp ích cho người, lòng thương yêu, thường đem vui cho hầu hết chúng sinh. “Tâm từ” là dòng gì làm cho cho lòng êm dịu, là lòng mong ước cho hầu hết chúng sinh đều được an lành vui vẻ, lòng chân thành của người bạn hiền muốn cho bằng hữu mình được an vui vui vẽ. Ngược lại sở hữu tâm từ là lòng “sân hận”.

Tâm từ ko bắt buộc là sự yêu thương thiên về xác thịt, về tình dục, cũng ko bắt buộc là lòng trìu mến vị kỷ, lòng luyến ái tình đối sở hữu người nào. Tâm từ ko phân biệt kẻ thân người sơ, ko dành riêng cho tình đồng chí, đồng chủng, cũng ko dành riêng cho tình đồng hương hay đồng đạo. Hơn nữa tâm từ ko bắt buộc chỉ nên có giữa người và người mà bắt buộc bao trùm hầu hết chúng sinh, bởi vì, loài cầm thú cũng cần tới sự trợ giúp và tình thương.

Nói tóm lại, tâm từ bao la, đa dạng, trải ra đồng đều đối sở hữu chính mình cũng như đối sở hữu những người thân cận, dù ko quen biết, dù có ác cảm sở hữu mình. Người thực hành từ tâm tới mức độ cùng tột sẽ thấy mình đồng hóa sở hữu hầu hết chúng sinh, ko còn sự khác biệt giữa mình và người. Dòng gọi là “ta” ko còn nữa. Mọi sự chia rẽ đều biến mất như đám sương mù tan trong nắng sáng. Vạn vật phát triển thành 1, đồng thể, đồng nhất.

Đức Phật dạy chỉ có tâm từ new dập tắt được lòng sân hận, ác ý, thù oán. Ko những dập tắt được lòng sân, tâm từ còn diệt được những mầm tư tưởng bất thiện. Nhìn thái độ của loài người đối sở hữu hận thù, Ðức Phật đưa ra nhận xét là tình thương sẽ chinh phục được lòng sân hận. Ðể giảng hòa 1 cuộc tranh chấp giữa 2 tiểu bang đang giành nhau nước dưới con sông làm cho ranh giới, Ðức Phật dạy:

(Pháp Cú 197)

“Tại ngay giữa đám nhân sinh Dù người hờn oán, trường hợp mình thảnh thơi Sống ko thù hận cùng người Thực là sung sướng, cuộc đời thơm hương.”

Nhưng có lòng từ ái tình đối sở hữu người khác ko có nghĩa là bắt buộc quên mình. Lúc Ðức Phật sắp nhập Niết Bàn, những đệ tử từ 4 phương xa sắp nờm nợp về đảnh lễ Ngài. Chỉ có 1 thầy Tỳ kheo lại rút về tịnh thất chuyên cần hành thiền. Lúc được hỏi về thái độ đấy, thầy trả lời vì trong bố tháng nữa Đức Phật sẽ nhập diệt nên thầy nghĩ rằng để tỏ lòng quý trọng Ngài, việc làm cho phải chăng đẹp nhất là thành tựu đạo quả A La Hán lúc Ngài còn tại tiền. Ðức Phật ngợi khen thầy và nhấn mạnh là “Ko nên vì phần tiêu của người khác mà lãng quên phần tiêu, sự an lành của chính mình.” và hãy “lập tâm thành đạt phần tiêu đấy”:

“Chớ vì lợi ích cho người Mà quên lợi ích cho nơi chính mình Phần tiêu giải thoát tử sinh Ai lo lợi ích cho mình chớ quên Quyết tâm đạt được cho bền.”

(Pháp Cú 166)

Ko nên hiểu lầm là Đức Phật dạy ta nên ích kỷ, chớ có dùng cho kẻ khác 1 phương pháp vị tha, bất cầu lợi. Trái lại Đức Phật chỉ nhấn mạnh rằng trong lúc dùng cho lợi ích cho người cũng đừng quên phần tiêu tự động giải thoát cho chính mình. Mình có giác ngộ và giải thoát rồi tiếp tục đi giúp kẻ khác new hữu hiệu được hơn.

Xem Thêm  Yêu Xa Là Gì? Stt Yêu Xa Cảm Động Chạm Tới Trái Tim Bao Người

TÂM BI

“Bi” là lòng thương xót cứu khổ, thương dứt trừ đau khổ cho hết thảy chúng sinh. Bi là động lực làm cho cho tâm rung động trước sự đau khổ của kẻ khác. Đặc tính của “tâm bi” là ý muốn giúp người khác thoát khỏi cảnh khổ. Tâm bi là vị thuốc có thể tiêu trừ bệnh hung bạo. Lòng của người có tâm bi thực là mềm dịu. Nhiều lúc người có tâm bi ko ngần ngại hy sinh tới cả tính mạng. Chính do nơi tâm bi mà con người có thể hoàn toàn vị tha trong lúc dùng cho kẻ khác, giúp mà ko bao giờ mong đền ơn, đáp nghĩa.

Đối tượng của tâm bi là những kẻ nghèo đói, túng thiếu, đau ốm, cô đơn dốt nát, hư hèn và cả những người có đời sống buông lung, phóng đãng tội lỗi. Tâm bi bắt buộc bao trùm hầu hết chúng sinh đau khổ, siêu bao la và bình đẳng. Như Đức Phật xưa kia đã từng tế độ cho 1 người phụ nữ lạc bước giang hồ và cho cả 1 tên sát nhân tàn ác, toan hại Ngài. Về sau, cả 2 đều theo Ngài và hoàn toàn đổi tính. Bên trong từng người, dù xấu xa thế nào cũng ngầm có những tính phải chăng. Đôi lúc chỉ có lời nói bắt buộc, đúng lúc, cũng có thể làm cho đổi hẳn con người. Như vua A Dục ngày xưa, tàn bạo tới nỗi, người đời bấy giờ gọi là “A Dục, con người tội lỗi”. Thế mà, lúc nghe được lời nói bắt buộc của 1 thầy Sa di trẻ tuổi, ông đổi hẳn lại tính tình, mạnh tiến trên con đường tự động giác và phát triển thành “A Dục, con người hiền đức”. Ta nên nhận định rằng, tâm bi của Phật giáo ko bắt buộc là giọt nước mắt bé suông gọi là thương xót. Kẻ thù gián tiếp của tâm bi là “âu sầu, phiền não”.

Tâm Từ và Tâm Bi thường đi chung sở hữu nhau. Trước hết bắt buộc dùng tâm bi để trừ giùm đau khổ cho chúng sinh, rồi kế đấy dung tâm từ mà cho họ niềm vui. Như thế, dòng vui new được hoàn toàn. Vậy “bi” là nhân mà “từ” là quả. Người sống có tâm từ bi, có tình thương thì mọi hận thù trên thế gian này sẽ tiêu tan.

1 người có 2 bà vợ. 1 bà có con và 1 bà ko. Bà ko con đem lòng ganh tị, trộn thuốc độc vào thức ăn của bà kia, hại bà kia 2 lần hư thai. Ðến lần thứ bố, thuốc độc làm cho cho bà kia đang có mang trong mình cùng chết sở hữu đứa bé. Bà kia khởi tâm cương quyết báo oán và thực hành ý định. Bà ko con bị trả thù, cũng quyết tâm trả thù lại. Thù oán trả qua trả lại, hết bà này tới bà kia, hỗ trợ trong 2 kiếp sống liên tục. Tuy nhiên, tới kiếp tái sinh thứ bố, thời cơ đưa đẩy 2 bà cùng tới gặp Ðức Phật và tiếp tục nhờ có Ngài khuyên giải mà hận thù được chấm dứt:

“Khắp nơi trong cõi dương gian Hận thù đâu thể xua tan hận thù Chỉ tình thương sở hữu tâm từ Khiến tiêu oán hận, giải trừ hờn căm Ấy là định luật ngàn 5.”

(Pháp Cú 5)

Cô hầu bé của 1 ông chồng nọ bất chợt đem lòng ganh tị bà vợ lớn. 1 lần cô đem đổ bơ nóng lên đầu bà nhưng bà ko giận mà còn giải lòng từ bi tới cô, nguyện rằng mình ko sân hận, khiến cho cho bơ nguội lạnh, bà ko bị phỏng. Về sau, cô hầu bé ăn năn hối hận và xin sám hối. Bà bảo cô bắt buộc lên xin sám hối sở hữu Ðức Phật trước bà new bằng lòng quên lỗi. Cô làm cho theo lời bà và được Ðức Phật khuyên rằng “Hãy lấy tình thương mà chế ngự tâm sân, lấy chân thực khắc phục giả dối”:

“Lấy từ bi, lấy ôn hòa hắng cơn nóng giận bùng ra thét gầm Lấy hiền lành, lấy thiện tâm Thắng lòng hung ác bất nhân khó lường Lấy tâm bố thí cúng dường Thắng hàng keo kiệt, thắng phường tham lam Lấy chân thực để đập tan Những trò hư ngụy, dối gian tại đời.”

(Pháp Cú 223)

TÂM HỶ

“Hỷ” là lòng vui, tự động mình vui và mừng giùm cho người được điều thiện. Hay muốn nói cho đủ là tùy thuộc} hỷ: vui theo, cùng vui sở hữu người khác. Phản nghĩa của hỷ là “ưu phiền”. Hỷ ko bắt buộc là trạng thái thỏa thích suông, cũng ko bắt buộc là cảm tình riêng đối sở hữu 1 người nào. Hỷ là lòng cùng vui thích sở hữu người khác lúc họ có vui vẽ hay họ được thành công, nhất là lúc sự thành công đấy tiến về nẻo thiện, hướng tới phần đích giải thoát. Lòng “ganh tị” là kẻ thù quản lý của hỷ. Nhiều người lấy làm cho bực tức lúc thấy người khác thành công hay vui lúc thấy người khác thất bại. Chính tâm hỷ làm cho tiêu tan lòng ganh tị đấy.

Xem Thêm  Cardholder Identify Là Gì? Vai Trò Của Cardholder Identify

Người có tâm hỷ sẽ quản lý hưởng nhiều lợi ích do tâm đấy đem lại cho mình hơn cả người khác. Ví dụ so sánh sở hữu tâm từ và tâm bi, tâm hỷ lại càng khó thực hành. Muốn có tâm hỷ, bắt buộc có ý chí mạnh mẽ và hết sức cố gắng. Để tạo sự an vui, vui vẽ trong đời sống cá nhân cũng như tập thể và vươn mình lên sống đời trong sạch, cao thượng, người Phật tử nên thực hành tâm hỷ.

1 Sa di, con của người gác cửa, nói xấu về tâm bố thí của hầu hết những thiện tín tới chùa, từ đại thí chủ như ông Cấp Cô Độc tới vua Bố Tư Nặc, ngoại trừ những người có họ hàng sở hữu chú. Vài vị Sư khác bạch lại vớí Đức Phật về tác phong thấp hèn của chú Sa di, Đức Phật dạy “Người nào đem lòng khen chê, bất mãn và đố kỵ về những phẩm vật bố thí thì tâm người đấy chưa được an tịnh. Người bỏ được tính đố kỵ, ganh ghét và ko so đo hơn thua thì tâm lúc nào cũng an tịnh”:

“Do lòng tin, bởi niềm vui Người người bố thí, nơi nơi cúng dường Kẻ mà tâm xấu buông lung Thấy ai được hưởng, trong lòng ghét ganh Ngày đêm sẽ mãi quẩn quanh Ko hề an tịnh tâm mình được nhiều ngày.”

(Pháp Cú 249)

“Chỉ riêng người hiểu pháp mầu Nên lòng ganh ghét trước sau diệt trừ Ngày đêm hương đạo thơm đưa Cõi lòng an tịnh, tâm tư thanh nhàn.”

(Pháp Cú 250)

TÂM XẢ

“Xả” là lòng buông xả ra mọi vật của mình cho hầu hết chúng sinh ko phân biệt kẻ oán người thân. Xả là bố thí, bỏ đi, ko chấp, ko ghi giữ trong lòng. Xả là trông thấy đúng đắn, nhận định chân chính, suy luận thỏa thích, tức là ko ghét bỏ cũng ko luyến ái tình; ko ưa thích cũng ko bất mãn. Phản nghĩa của “tâm xả” là “cố chấp”.

Người cao thượng luôn giữ tâm bình thản trước sự khinh rẻ, phỉ báng, nguyền rủa. Giữa cuộc thăng trầm của thế gian đấy, Đức Phật dạy ta nên luôn bình thản, hành tâm xả, vững chắc hẳn như tảng đá sừng sững giữa trời, vững như voi, như mãnh hổ. Ví như gió thổi ngang màn lưới mà ko bị vướng trong lưới, tuy sống giữa chợ người mà ta ko luyến ái tình những lạc thú hão huyền và vô thường của cuộc đời. Như hoa sen từ bùn nhơ nước đục vươn lên, chúng ta cũng vượt lên bao nhiêu hấp dẫn của thế gian để sống trong sạch, tinh khiết, luôn luôn bình tĩnh và an vui.

Kẻ thù quản lý của xả là “luyến ái tình” và kẻ thù gián tiếp của tâm xả là sự “lãnh đạm”. Tâm xả lánh xa lòng tham ái tình và trạng thái bất mãn. Thái độ thỏa thích, thản nhiên, an tịnh là đặc tính quan yếu của tâm xả. Người có tâm xả ko thích thú trong vui sướng cũng ko bực tức trong phiền não. Người có tâm xả đối xử đồng đều giữa kẻ tội lỗi và bậc thánh nhân. Đức Phật luôn khen ngợi, khuyến khích hàng đệ tử thực hành tâm xả.

Xả có 4 thứ. Ví dụ đem cho người ta đồ vật, tài sản thời gọi là “tài xả”. Ví dụ đem giáo pháp, giáo lý cho người thời gọi là “pháp xả”. Ví dụ đem đức ko sợ hãi cho người thời gọi là “vô úy xả”. Còn tự động mình xả bỏ hầu hết những mối phiền não thời gọi là “phiền não xả”.

1 Tỳ kheo có thói xấu hay moi móc lỗi lầm của người khác để chê bai. Đức Phật dạy “Ví dụ có ai nói rõ lỗi lầm của người khác và chỉ dạy cho họ phương pháp sửa chữa lại thì đấy chẳng bắt buộc là 1 hành động xấu ác đáng chê trách. Trái lại trường hợp có kẻ nào luôn luôn chỉ trích chỗ sai lầm của người khác sở hữu ý định hiểm độc để nói xấu thời những người như thế ko bao giờ đạt được giác ngộ mà chỉ có sự ô nhiễm nâng cao trưởng trong họ mà thôi”:

“Ví dụ ta thấy được lỗi người Tâm ta nóng giận tức thời dễ sinh Nâng cao thêm phiền não thực nhanh, Xa lìa an tịnh, quẩn quanh muộn sầu, Lỗi người chẳng để tâm nhiều ngày Còn chi sầu muộn, còn đâu não phiền.”

Xem Thêm  Giá trị trung bình, trung vị, tứ phân vị: định nghĩa và phân biệt – Hỗ Trợ SPSS

(Pháp Cú 253)

Vài thầy Sa di ko biết nên theo phá khuấy 1 vị A La Hán khả kính vì thân hình ngài bé bé thấp lùn. Lúc được biết vị thánh nâng cao tính tình hiền hòa, không phải tức giận, vẻ mặt luôn bình thản, ko chút xao động, Ðức Phật dạy rằng chư vị A La Hán giữ mình luôn luôn bình thản trước những lời tán dương hay khiển trách:

“Gió nào lay núi đá cao Và người trí lớn khác nào núi kia Tiếng đời trần tục khen chê Tán dương, phỉ báng, dễ gì động tâm.”

(Pháp Cú 81)

Theo lời mời của 1 vị Bà La Môn, Ðức Phật và những môn đệ Ngài tới an cư kiết hạ tại làng của ông ta nhưng những ngài nhiều lúc bị bỏ lửng, ko được chăm sóc tới, vì vị thí chủ này lãng quên, hơn nữa dân làng địa phương lúc đấy đang bị nạn đói kém trầm trọng. Những ngài đôi lúc bắt buộc dùng lúa cho ngựa ăn nhưng ko có ai vì đấy mà buồn ý, vẫn tinh tấn tu tập. Ðến lúc trở về tịnh xá Kỳ Viên những ngài được phân phối thực phẩm kỹ càng nhưng cũng ko vì đấy mà tỏ ra thỏa thích quá độ. Ðức Phật lưu ý rằng người thiện trí vượt lên trên mọi xúc động thường tình, ko bao giờ bồng bột, cũng ko bao giờ để tinh thần suy sụp, luôn bình tĩnh trước mọi việc xảy ra:

“Người lành thường mãi lìa xa Mọi điều dục lạc bỏ qua chẳng bàn, Người hiền trí gặp vui buồn Dù đầy vui vẽ, hay tràn khổ đau Ko hề dao động trước sau Tinh thần luôn vững, há nào mừng lo.”

(Pháp Cú 83)

1 bà tín nữ có ý muốn thỉnh 5 vị Tỳ kheo lão thành về nhà trai nâng cao. Nhưng tịnh xá lại cử đi 5 vị Sa di trẻ tuổi tới nhà bà thọ thực nên bà ko vui, tỏ vẻ ko tôn kính và ko dâng cúng vật thực đúng thời khiến cho những vị Sa di bị đói khát. Về sau bà new nhận ra phẩm hạnh của những vị Sa di, mặc dầu ko được tiếp đãi nồng hậu, vẫn ko hề tỏ ra bất mãn. Lúc nghe thuật lại câu chuyện, Ðức Phật dạy:

“Tỏ ra thân thiết chân tình Giữa người thù nghịch quanh mình sắp xa, Tỏ ra thiện chí ôn hòa Có người tính khí thực là hung hăng, Ko còn luyến ái tình vương mang trong mình Bên người cố chấp buộc ràng vây quanh, Bà La Môn thực xứng danh.”

(Pháp Cú 406)

1 ông vua lấy làm cho thất vọng và âu sầu vì đã bị bại trận bố lần. Ông ko thắng nổi kẻ địch là người cháu gọi mình bằng cậu. Người cháu đấy là vua A Xà Thế. Ông vua bại trận bỏ cả ăn uống, cứ nằm dài mãi trên giường. Ðức Phật dạy rằng muốn an vui, chớ ham tranh thắng bại. “Kẻ thắng lợi gây thêm thù hận. Còn người thất trận bắt buộc chịu khổ đau ảo não”. Sống an hòa là thái độ phải chăng nhất:

“Lúc mà thắng lợi vẻ vang Sinh ra thù oán ngập tràn. Nguy thay đổi! Lúc mà thất bại chua cay Sinh ra đau khổ chất đầy tâm can! Chi bằng thắng bại chẳng màng Cuộc đời tịnh lạc, bình an vô cùng.”

(Pháp Cú 201)

Hỷ và Xả là 2 hạnh lành, có tương quan mật thiết, làm cho nhân làm cho quả cho nhau. Xả làm cho nhân cho hỷ, nghĩa là muốn vui theo sở hữu người, muốn làm cho cho người vui, thì trước tiên mình bắt buộc đừng chấp, bắt buộc xả bỏ những điều ngang trái, những điều thiệt thòi sỉ nhục mà người khác đã làm cho cho ta.

Trong những truyện về “Tiền thân Đức Phật” ta thấy Ngài từng xả bỏ thân mạng mà cứu giúp chúng sinh. Lúc được làm cho Bồ Tát trên cung trời Đâu Suất, Ngài xả bỏ những sự vui sướng nơi thiên cung mà giáng sinh cứu thế. Trước kia lúc còn là 1 hoàng tử sắp lên ngôi vua, Ngài xả bỏ hầu hết đền đài cung điện, châu báu ngọc ngà, vợ đẹp con khôn, quyền cao chức trọng để mà 1 thân 1 mình ra đi tu hành khắc khổ.

Người tu hành bắt buộc tập xả dần, xả hầu hết. Con tằm sở dĩ thành bướm bay lượn đấy đây, vì nó đã đi bỏ dòng kén, dù đấy là 1 dòng kén bằng tơ vàng óng ánh, ấm áp, đẹp đẽ mịn màng vô cùng. Nhưng xả mà còn buồn rầu tiếc nuối cho dòng mà mình đã bỏ đi thì xả như thế ko có ích gì. Xả bắt buộc đi đôi sở hữu hỷ. Buộc phải xả sở hữu vẻ mặt hân hoan, vui mừng như người tù lúc tháo gỡ xiềng xích.

Tâm Minh Ngô Tằng Giao (Xuân Canh Tý 2020)