Văn minh là gì? Những nền văn minh lớn trên thế giới – sentayho.com.vn

1. Văn minh (civilization) là gì?

Văn minh là trạng thái tiến bộ về cả 2 mặt vật chất và tinh thần của xã hội loài người, tức là trạng thái vươn lên là cao của nền văn hóa. Trái sở hữu văn minh là dã man.

– Dí dụ: văn minh Phương Đông, văn minh Hy Lạp…

Chữ văn minh trong tiếng Pháp là civilisation, trong tiếng Anh là civilization, còn có nghĩa là hoạt động khai hóa khiến thoát khỏi trạng thái nguyên thủy.

Như vậy, lúc định nghĩa văn minh, người ta đã đề cập tới 1 khái niệm new, đấy là văn hóa.

Vậy, văn hóa là gì? Văn hóa là 1 từ tiếng Hán, do Lưu Hướng, người thời Tây Hán nêu ra trước tiên. Nhưng lúc bấy giờ, 2 chữ văn hóa có nghĩa là “dùng văn để hóa“, nói 1 phương pháp khác, văn hóa tức là giáo hóa. Tới thời cận đại, nghĩa của chữ văn hóa có phần khác trước.

Nguyên là, chữ văn hóa trong tiếng Anh và tiếng Pháp là tradition. Chữ này có nguồn gốc từ chữ La tinh cultura nghĩa là trồng trọt, cư trú, luyện tập, lưu tâm… Tới giữa thế kỉ XIX, do sự vươn lên là của những khoa nhân loại học, xã hội học, dân tộc học…, khái niệm văn hóa đã thay thế đổi. Người trước tiên đưa ra định nghĩa new về văn hóa là Taylor, nhà nhân loại học trước tiên của nước Anh. Ông nói: “Văn hóa là 1 tổng thể phức tạp, bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, phong tục và cả những năng lực, thói quen mà con người đạt được trong xã hội“. Tiếp theo, những học giả đã đua nhau đưa những định nghĩa về văn hóa. Trên cơ sở đấy, người Nhật đã dùng 2 chữ văn hóa để dịch chữ tradition của phương Tây và do đấy, chữ văn hóa new có nghĩa như ngày nay.

Hiện nay, đa số học giả cho rằng, văn hóa là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quy trình lịch sử.

Như vậy, văn hóa cùng xuất hiện đồng thời sở hữu loài người. Lúc con người biết chế tạo ra công cụ đá cũng là lúc họ khởi đầu sáng tạo ra văn hóa. Dần dần, bên cạnh văn hóa vật chất, họ còn sáng tạo ra nghệ thuật, tôn giáo… Trên cơ sở nền văn hóa nguyên thủy, tới giai đoạn nhất định, loài người new tiến vào kì văn minh.

Như thế, văn hóa và văn minh đều là những giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra trong tiến trình lịch sử, nhưng văn hóa và văn minh khác nhau tại chỗ văn hóa là toàn bộ những giá trị mà loài người sáng tạo ra từ lúc loài người ra đời tới nay, còn văn minh chỉ là những giá trị mà loài người sáng tạo ra trong giai đoạn vươn lên là cao của xã hội.

Xem Thêm  Lá giang – Tác dụng chữa bệnh của vị thuốc Lá giang

Vậy thì giai đoạn vươn lên là cao đấy là giai đoạn nào? Đấy là đoạn có nhà nước, thông thường vào thời kì xây dựng thương hiệu nước thì chữ viết cũng xuất hiện, do đấy văn hóa có 1 bước vươn lên là nhảy vọt. Tuy nhiên, do hoàn cảnh cụ thể, có 1 số nơi, lúc nhà nước ra đời vẫn chưa có chữ viết, nhưng đấy là những trường hợp ko điển hình.

Liên quan tới khái niệm văn hóa và văn minh còn có khái văn hiến. Trong bài Bình Ngô Đại Cáo, Nguyễn Trãi viết: “Xét như nước Đại Việt ta, thực là 1 nước văn hiến“. Vậy văn hiến là gì?

Khổng Tử nói: “Lễ của đời Hạ, ta có thể nói được, nhưng nước Kỉ (nước còn bảo tồn lễ của đời Hạ) ko đủ chứng minh; lễ của đời Ân, ta có thể nói được, nhưng nước Tống (nước còn bảo tồn lễ của đời Ân) ko đủ chứng minh. Đấy là vì văn hiến ko đủ, giả dụ đủ thì ta có thể chứng minh.”(Luận ngữ).

Như vậy, văn hiến là 1 thuật ngữ chỉ chung sử sách và những chế độ chính sách. Có sử sách tức là đã bước vào thời kì văn minh, do đấy trước đây, dưới thời phong kiến, lúc chưa có chữ văn minh sở hữu nghĩa như ngày nay, chữ văn hiến thực chất là văn minh. Như vậy, câu “Xét như nước Đại Việt ta thực là 1 nước văn hiến” có nghĩa là “Xét như nước Đại Việt ta thực là 1 nước văn minh”.

Tóm lại, những khái niệm văn hóa, văn minh và văn hiến, bên cạnh những nghĩa biệt lập ko lẫn lộn được như đối sở hữu từng cá nhân, chỉ có thể nói trình độ văn hóa, ko thể nói trình độ văn minh, ngược lại, đối sở hữu xã hội, chỉ có thể nói thời đại văn minh, ko thể nói thời đại văn hóa, nói chung, bố thuật ngữ này có nghĩa siêu sắp nhau. Chỗ khác nhau là, văn minh là giai đoạn vươn lên là cao của văn hóa, còn văn minh và văn hiến khác nhau tại chỗ văn minh (civilisation) là 1 từ new du nhập, còn văn hiến là 1 từ cổ ngày nay ko dùng nữa.

Xem Thêm  Evaluate phương pháp tải Warcraft 3: Reforged về máy tính đơn giản

Phân biệt văn minh sở hữu văn hóa nên được xét trong từng quan hệ cụ thể.

Trong quan hệ dẫn tới những khía cạnh khác như: kinh tế, chính trị, xã hội, thuật ngữ văn hóa và văn minh được dùng sở hữu 1 nội dung giống nhau. Lúc vấn đề được bàn tới trong nội bộ ngành văn hóa học, thì văn hóa và văn minh có sự phân biệt; cụ thể là: Văn minh dùng để chỉ trình độ vươn lên là cao của 1 nền văn hóa. Việc xác định “cao” hay “thấp” dựa vào 2 tiêu chí cơ bản là: tính duy lý và tính phổ cập} của nền văn hóa đấy.

+ Tính duy lý biểu hiện tại mức độ tách khỏi giới tự động nhiên của con người, được biểu đạt thông qua hệ thống những đồ vật xã hội (vật chất), và hệ thống những chuẩn mực, những tri thức (tinh thần).

+ Tính phổ cập} biểu hiện tại tình trạng, những cá thể trong cùng đồng văn hóa được xét tới đều hoạt động dựa trên những hệ thống nói trên (tính đồng nhất văn hóa cao); và những hệ thống chuẩn mực đấy có tác động mạnh tới những nền văn hóa khác.

Chính vì mang trong mình tính duy lý và phổ quát, nên văn minh còn được dùng để chỉ trạng thái tiến bộ chung cho những cùng đồng đứa ở mọi cấp độ: từ địa phương, nhà nước, khu vực, cho tới nhân loại.

2. Những nền văn minh lớn trên thế giới

Loài người xuất hiện phương pháp đây hàng triệu 5 và ngay từ lúc đấy con người đã tạo ra nhiều giá trị vật chất cũng như tinh thần nhưng xã hội nguyên thuỷ lúc đấy nói chung vẫn còn tại trong tình trạng mông muội.

Tới cuối thiên niên kỉ IV, đầu thiên niên kỉ III TCN, tại 1 số nơi có điều kiện tự động nhiên thuận tiện hơn những nơi khác, con người tập trung sinh sống tại những nơi đấy đông hơn. Hạ lưu những con sông lớn tại châu Á và châu Phi đã hình thành ra 4 trung tâm văn minh sớm nhất của nhân loại đấy là trung tâm văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Hoa.

1 điểm giống nhau là cả 4 trung tâm văn minh này đều dựa vào những con sông lớn: Ai Cập nhờ có có sông Nin (Nile), Lưỡng Hà nhờ có có sông Ơphrat (Euphrates) Tigrơ (Tigris), Ấn Độ nhờ có có sông Ấn và sông Hằng, Trung Hoa nhờ có có Hoàng Hà và Trường Giang. Hạ lưu của những con sông này đất siêu màu sắc mỡ, thuận tiện cho việc vươn lên là nông nghiệp, tạo điều kiện cho cư dân tại đây sớm bước vào xã hội văn minh.

Xem Thêm  Funds là gì? Tổng hợp những tri thức cần biết về Funds

Tại phương Tây, có 2 trung tâm văn minh xuất hiện muộn hơn, đấy là văn minh Hy Lạp và La Mã (khoảng cuối thiên niên kỉ III tới đầu thiên niên kỉ II TCN). Tuy xuất hiện muộn hơn những trung tâm văn minh tại phương Đông, nhưng nhờ có kế thừa những thành tựu văn minh của phương Đông rồi tiếp tục vươn lên là lên nên văn minh Hy-La cũng để lại cho nhân loại nhiều giá trị quan yếu.

Thời trung đại, toàn bộ Tây Á và Bắc Phi thuộc lãnh thổ đế quốc Arập. Phương Đông hình thành bố trung tâm văn minh lớn là Arập, Ấn Độ, Trung Hoa. Trong bố trung tâm văn minh đấy, Ấn Độ và Trung Hoa có sự vươn lên là liên tục từ thời cổ đại tới thời trung đại.

Tại phương Tây, thời trung đại chỉ thuộc 1 trung tâm văn minh là văn minh Tây Âu.

Bên cạnh những trung tâm văn minh lớn, thời cổ-trung đại trên thế giới còn hình thành những trung tâm văn minh bé hơn như văn minh của 1 số người dân da đỏ tại Châu Mĩ, văn minh tại 1 số vùng thuộc Đông Nam Á .

Ngay từ thời cổ-trung đại, những nền văn minh trên thế giới ko nên vươn lên là hoàn toàn biệt lập sở hữu nhau. Con người giữa những trung tâm văn minh khác nhau đã có sự tiếp xúc sở hữu nhau qua marketing, du lịch, chiến tranh, hay truyền giáo. Vì vậy chắn chắn chắn những giá trị vật chất cũng như tinh thần giữa những trung tâm văn minh đấy cũng đã có tác động lẫn nhau.

Tới thời cận đại, những nước phương Tây nhờ có sự vươn lên là nhanh chóng về khoa học kĩ thuật đã trở nên những quốc gia vươn lên là về kinh tế, hùng mạnh về quân sự. Cùng sở hữu quy trình thực dân hoá, những nước phương Tây đã lôi cuốn những vùng còn lại của thế giới vào luồng vươn lên là của văn minh chung thời cận đại.

Trên cơ sở của văn minh thế giới thời cổ-trung đại mà loài người thời cận đại và tiên tiến đã tạo nên được những thành tựu lớn lớn trên mọi những lĩnh vực như chúng ta đã thấy ngày nay.

(Nguồn tham khảo: Vũ Dương Ninh, Lịch sử văn minh thế giới & Giáo trình văn hóa học; Đoàn Trung, Giáo trình Lịch sử văn minh thế giới)